Bursa'nın köklü ipekçilik miraslarından Turgut Yılmazipek Romangal İpek Fabrikası'nın geleceğini belirlemek amacıyla hazırlanan Katılımcı Yönetişim Projesi tanıtıldı. Proje kapsamında tarihi fabrikanın endüstriyel mirasının korunması, geçmişten gelen kültürel hafızasının yaşatılması ve kültür, sanat ve yaşam merkezine dönüştürülmesi hedefleniyor.
Osmangazi Belediyesi ve Ankara Aks Derneği ortaklığında yürütülen Romangal Katılımcı
Yönetişim Projesi’nin tanıtım toplantısı, Tarihi Romangal İpek Fabrikası’nda gerçekleştirildi.
Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, başkan yardımcıları, belediye meclis üyeleri, proje temsilcileri ve basın mensuplarının katıldığı programda, tarihi yapının korunarak yeniden kent yaşamına kazandırılmasına yönelik hedefler paylaşıldı.
Bursa’nın üretim tarihine ve emek kültürüne tanıklık eden Romangal İpek Fabrikası, 1992 yılında faaliyetlerine son vermesinin ardından 2024 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından kamulaştırıldı. İKSV’nin Avrupa Birliği desteğiyle yürüttüğü Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı kapsamında desteklenen projeyle fabrikanın özgün kimliği korunarak yeniden işlevlendirilmesi amaçlanıyor. Bu doğrultuda tarihi yapının sanat ve zanaat atölyeleri, sergiler, konserler, eğitim programları, gastronomi etkinlikleri ve topluluk buluşmalarına ev sahipliği yapan çok yönlü bir merkeze dönüştürülmesi planlanıyor.
Programın açılış konuşmasını yapan Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, Romangal
İpek Fabrikası’nın geçmişten geleceğe uzanan dönüşüm sürecine ilişkin bilgiler verdi. Tarihi
fabrikanın Bursa’nın sanayi ve emek tarihindeki önemine dikkat çeken Başkan Aydın,
Bursalıların bildiği ismiyle ‘Kolsuz Faik Fabrikası’nın 1862 yılından 1992 yılına kadar üretimin içerisinde yer alarak; kadınların iş sahibi olmasından sendikalaşmaya, kreş için grevde
bulunulmasından, iş yeri hekimliğinde ilk sağlık hizmetlerinin verilmesine kadar pek çok süreç
yaşadığını belirtti.
Tarihi Romangal İpek Fabrikası’nda gerçekleştirdikleri etkinliklerde, burada çalışan ve emekli olan çok sayıda kadınla karşılaştıklarını belirten Başkan Erkan Aydın, şu ifadeleri kullandı;
“Göreve geldikten 7 ay sonra burayı kamulaştırdık. Yaklaşık 10 dönümlük bir alan Osmangazi Belediyemizin mülküne geçti. İçerisinde 7-8 fabrikanın çeşitli üretim birimleri olan, coğrafi olarak dezavantajlı gibi görünse de devamlı büyüyerek bu 10 dönümlük alanda yıllarca üretim yapmış, Çin’den başlayıp İpek Yolu’nun son durağı olan Bursa’da ipekçiliğe çok büyük katkılarda bulunmuş bir fabrika. Proje kapsamında sürdürülebilirlik çok önemli. Bursa’da tek bir devdah var, hala geleneksel yöntemle günde 10-12 kilometre koşarak iplik dokuyor. Şu an yaşayan miras listesinde ve belki de yakında devlet sanatçısı unvanını alacak. İnşallah burayı bitirdiğimizde onu da burada istihdam ederek geleneksel üretimin nasıl olduğunu yerli ve yabancı turistlere, misafirlerimize yaşatmak istiyoruz. Her türlü kültürel etkinlikler, sempozyumlar, konserler, gastronomi alanındaki buluşmalar, hepsi için burası biçilmiş bir kaftan. Bursamızda en önemli endüstriyel miras listesine giren bir yer. Çalışma arkadaşlarımızın Milan Politeknik Üniversitesi (Politecnico di Milano) ile beraber yaptıkları master projesinde de 100 üzerinden 100 aldıkları çok güzel bir çalışma var. O da bizlere rehber oldu, neyi nerede planlayacağız derken 1 yıllık emeğin sonucu hazır. Bursa’mızda çok değerli bir kültür sanat ve yaşam merkezini hayata geçirme imkanı bulacağız.”
Sürdürülebilirliğe de işaret eden Başkan Erkan Aydın, yalnızca Avrupa Birliği projesi ve buradan
gelen 110 bin avroluk destekle süreli olarak değil, bundan sonraki süreçte mekandaki canlılığın
İKSV’nin de Bursa ayağı olarak sürekli devam etmesinin önemini vurguladı. Başkan Aydın,
ortamın etkinliklere çok müsait olduğunun altını çizerek “Anıtlar Kurulu ve yasal süreçleri de
tamamladığımızda dönem sonuna kadar burayı da hayata geçirmek istiyoruz. 2 yıl önce
bünyemize kattık, bir dönem içerisinde yaşayan, her türlü etkinliğe ev sahipliği yapan bir mekan
olmasını arzu ediyoruz” diye konuştu.
Projenin kültürel mirasın korunması ve yerel iş birliklerinin güçlendirilmesi açısından taşıdığı
önemi vurgulayan İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü
Özlem Ece ise Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın ve proje paydaşlarına teşekkür etti.
Projenin katılımcı yönünü vurgulayan Ece, “Bursa ve Osmangazi’nin endüstriyel ve kültürel
hafızasında çok özel bir yere sahip olan Tarihi Romangal İpek Fabrikası’nın geleceğine
odaklanan bu anlamlı projenin bir parçası olmaktan çok büyük mutluluk duyuyoruz. Kültür
politikalarının yalnızca kurumlar tarafından değil, o kentte yaşayan, üreten, kültürel hayatın
parçası olan insanlarla birlikte geliştirilmesini savunuyoruz. Romangal Katılımcı Yönetişim
Projesi, bu fikri somut bir şekilde hayata geçirme potansiyeli taşıyan projelerden biri. Burada
yalnızca fabrikanın restorasyon sürecine tanıklık etmiyoruz, aynı zamanda bir mekanın
geçmişiyle nasıl bağ kurabileceğini, mekanın hafızasını taşıyan insanların bu dönüşüm sürecine nasıl dahil olabileceğini ve daha da önemlisi geleceğe ilişkin kararların nasıl ortaklaşa alınabileceğine odaklanıyoruz. Üretim geçmişine tanıklık eden işçilerin ustaların deneyimlerinin belgelenmesi ve ipek zanaatinin genç kuşaklara aktarılması projenin en güçlü yanlarından biri” değerlendirmesinde bulundu.
Konuşmaların ardından Osmangazi Belediyesi Romangal Projesi Koordinatörü Y. Mimar Ece
Elçi ile Ankara Aks Derneği Kurucu Ortağı ve Sanat Tarihçisi Cemre Gökpınar, projenin
kapsamı, hedefleri ve izlenecek yol haritasına ilişkin katılımcıları bilgilendirdi.
Kültür ve Sanatta Uluslararası İş Birliği
İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından 2023 yılında hayata geçirilen Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı, 2026-2029 yıllarını kapsayan ikinci döneminde uluslararası ortaklıklarla çalışmalarını sürdürüyor. Avrupa Birliği tarafından desteklenen programda, Avrupa’nın kültür politikaları ve savunuculuk ağlarından Culture Action Europe (CAE) ortak, Marmara Belediyeler Birliği (MBB) ise iştirakçi olarak yer alıyor. İlk döneminde 1,3 milyon avro hibe desteğiyle 13 projenin hayata geçirilmesine katkı sağlayan program, yerel yönetimler ile sivil toplum kuruluşları arasında kalıcı iş birliklerinin geliştirilmesini amaçlıyor.
Romangal’ın Geleceği Ortak Akılla Şekillenecek
Katılımcı yönetim anlayışının esas alındığı projede, tarihi fabrikanın geleceği eski çalışanlar,
mahalle sakinleri, zanaat ustaları, sanatçılar, gençler ve sivil toplum temsilcilerinin katkılarıyla
belirlenecek. Düzenlenecek çalıştaylar, saha araştırmaları ve ortak tasarım etkinlikleriyle
merkezin kullanım alanları şekillendirilirken, sözlü tarih çalışmalarıyla fabrikanın üretim geçmişi kayıt altına alınacak. Oluşturulacak dijital hafıza arşivi ve belgesellerle bu birikim gelecek
kuşaklara aktarılacak. Ayrıca farklı kurumların ve kullanıcıların temsil edileceği Romangal
Yönetişim Komisyonu’nun kurulmasıyla merkezin katılımcı ve sürdürülebilir bir anlayışla
yönetilmesi hedefleniyor.
Projenin ilk katılımcı buluşması, 12-13 Aralık 2026 tarihlerinde Bursa’da gerçekleştirilecek.
Kültür-sanat temsilcileri, sivil toplum kuruluşları ve yerel paydaşların bir araya geleceği
programda, Romangal’ın gelecekteki kullanım alanlarına ve kültürel faaliyetlerine ilişkin öneriler
değerlendirilecek.