Bursa’nın Coğrafi İşaret Tescil Belgeli ürünlerinden biri olan Bursa ipeği, bugün eski şaşalı günlerini yaşamasa da İpek Yolu’nun son durağı olan Bursa, ipekçilik geçmişinin tanıtımını kapsayan Bursa Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi’yle Bursa ipeğini yaşatıyor. Bursa Büyükşehir Belediyesi Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı’na bağlı Hayat Boyu Öğrenme Şubesi Müdürü Ayça Tayar, Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi’nin bir eğitim birimi olarak hizmet verdiğini ve Bursa ipeğinin tanıtımını da üstlendiğini belirterek şu bilgileri paylaşıyor:
“1837 yılına kadar uzanan tarihiyle dikkat çeken, içinde bulunduğumuz bu yapı, Ermeni asıllı Fransızların kurduğu bir ipek fabrikası aslında. Bursa, Uzakdoğu’dan başlayan İpek Yolu’nun en önemli istasyonuydu. Tarihi Hanlar Bölgesi’ndeki Koza Hanı da ipekçilikle uğraşanlar için en önemli merkezlerden biriydi. Umurbey mahallesindeki bu yapı, 19. yüzyılda bir ipek fabrikası olarak faaliyet göstermiş. Toplanan kozalardan ipek üretilmiş, dokunup kumaşa dönüştürülmüş. 20. yüzyıldaysa savaşlar, yıkımlar, göçler ve endüstri devrimi nedeniyle değişen koşullardan kaynaklı kullanılmamış. Günümüzdeyse 2015 yılında yaşama kazandırılan bu tarihi yapı, şimdi Coğrafi İşaret sahibi Bursa ipeğinin tanıtımı ve mesleki eğitimler için kullanılıyor. Büyükşehir tarafından restore edilen yapıda sevindirici olan, korunan çok şeyin olması. Tarihi ağacımız bile korunuyor. Burası ticari bir alan değil. Ancak ipek ile ilgili ne varsa burada görmeniz mümkün.”
Koza yetiştiriciliği, diğer adıyla ‘böcekçilik’ faaliyetlerinin 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın başlarında Bursa’sının ana geçim kaynaklarından biri olduğunun hatırlatan Tayar, dut ağacı yetiştiriciliğinin de bu bakımdan Bursa’da yoğun olduğunu altını çizerek, “Bu merkeze, yurt dışından pek çok ziyaretçi, gezgin, araştırmacı geliyor. Geçtiğimiz haftalarda Uzakdoğu’dan gelen ziyaretçilerimiz oldu. Kendilerinin de yetiştiricilik yapıp ipek ürettiklerini söylediler ve Bursa ipeğinin farkını sordular. Bursa ipeğinin dünyadaki diğer ipeklerden farkı, Bursa’nın suyudur. Bursa sularının kalitesi ve yumuşaklığı sayesinde yetişen dut ağaçları, bunlardan beslenen ipek böcekleri ve onlardan elde edilen ipek de daha parlak, daha güçlü ve farklı kalitede oluyor. Ancak eski ipekler üretilmiyor, o ipek böcekleri yetiştirilmiyor artık ne yazık ki. İşte bizim bu merkezle amacımız, tanıtım kadar bu yetiştiriciliğin de, ipekçiliğin de yaşatılması” diye konuşuyor.
“HER YAŞTAN BİREY, GRUPLAR ZİYARET EDEBİLİR”Gerçekleştirdikleri eğitimlerle Bursa ipeğinin ve ipekçilik faaliyetlerinin farkındalığının oluşturulmasını amaçladıklarını söyleyen Hayat Boyu Eğitim Şube Müdürü Ayça Tayar, “Burada metrelerce üretim gerçekleştirilemez. Ancak ürettiğimiz sembolik metrajlarla bile ipek üretiminin kaliteli bir şekilde Bursa’ya özgü nasıl yapılabileceğini anlatmak ve öğretmek istiyoruz” diyor.
“Kapımız 1 kişiye de açık, 100 kişiye de” diye sözlerini sürdüren Tayar, isteyen herkesin telefon ya da e-posta ile randevu alarak Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi’ni ziyaret edebileceklerini söylüyor. İpeğin hikâyesini ziyaretçilere uzman dokumacılar ve üreticiler tarafından anlatıldığını ifade eden Tayar, “Ziyaretçilerimize kozadan ipeğe dönüşüm hikâyesini ipek çekimi yaparak, iplikten kumaşa dönüşümü de dokuma tezgâhları üzerinde anlatıyoruz. Çoğunlukla kadın ipek üreticilerinin çatımız altında hizmet verdiğini de belirtmeden geçmek istemiyorum, çünkü bunu önemsiyorum” diyor.
“MESLEK EDİNDİRMEK İÇİN EĞİTİMLER VERİYORUZ”Meslek edindirmek üzere kadın veya erkek fark etmeksizin tüm yetişkinlere ipek üreticiliği ve ipek halı üreticiliği için BUSMEK (Bursa Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitim Kursları) kapsamında dersler verdiklerini de kaydeden Ayça Tayar, “Buradaki eğitimini bitiren bir kişi, herhangi bir tekstil fabrikasında ya da atölyesinde çalışıp gelir elde edebilir. Ayrıca Bursa’nın ilçelerinde de bu eğitimleri veriyoruz” diye belirtiyor.
1800’lü yıllardan bugüne bakacak olursak Bursa’daki ipek üreticiliğinin ve ipekçilik mesleğinin neredeyse kaybolduğunu işaret eden Tayar, “Biz istiyoruz ki Bursa’nın Coğrafi İşaret sahibi Bursa ipeği, eski yoğun üretimi olmasa da kent turizmindeki yerini canlandırarak bu merkezle birlikte yeniden hayat bulsun. Yerli ve yabancı turistlerin ilgisi yoğun, ziyarete geliyorlar, Bursa ipeğini keşfediyorlar. Tarihi bu yapı içinde olmanın verdiği hisle birlikte ipeğin hikâyesinin süreceğini, yaşayacağını düşünüyorum. Böylece Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi ile Bursa ipeğinin hikâyesi dünyaya da açılacak ve Bursa ipeği şaşalı günlerini yeniden kazanacak diye inanıyorum.”
https://www.youtube.com/watch?v=1bii2Yn6Mmk